گروه شهرستان ها: همانطور که از نام «رودخانه» هویداست ، این گذرگاه به انتقال آب اختصاص دارد و هرگونه دخل و تصرف در آن می تواند خسارت های غیرقابل جبرانی به همراه داشته باشد اما عدم آگاهی نسبت به این موضوع ساده طی چند سال گذشته سبب وقوع حوادث مرگبار شده است اما گویا قرار نیست این روند پایان یابد به نحوی که طی چند روز گذشته در لرستان تکرار شده است.
پنجمین روز عید نوروز ۹۸ برای اهالی و مسافران شهر شیراز، اتفاق تلخی رقم خورد به نحوی که بر اثر وقوع سیلاب در ورودی این شهر، ده ها دستگاه خودرو واژگون و شماری از هموطنانمان کشته شدند.
نتایج بررسی های اولیه مشخص کرد حذف رودخانه و پُر کردن آبراهه شرقی دروازه قرآن ،عامل طغیان آب و ورود سیلاب به داخل شهر بوده است.
طی چند دهه گذشته با افزایش وسعت سکونتگاه های شهری یا روستایی، رودخانه های بسیاری در نزدیکی یا داخل بافت مسکونی جای خود را به مراکز خرید یا پارکینگ داده و به این ترتیب از کارکرد اصلی شان که همانا کنترل و هدایت جریان آب در مواقع بارانی است، فاصله گرفته اند.
نتیجه چنین شرایطی ،وقوع سیلاب و خسارت مالی و جانی است که مردم بسیاری از شهرهای ایران حتی تهران تاکنون به دفعات آن را تجربه کرده اند.
در تازه ترین نمونه از این نوع سهل انگاری ، عملیات آسفالت ریزی در بستر رودخانه الیگودرز در داخل بافت شهری ۲ روز قبل آغاز شد که با ورود رسانه ها به این ماجرا،ادامه این کار فعلا متوقف شده است.
نکته حائز اهمیت در این ماجرا، تداوم
بیتوجهی مسئولان ذیربط به اصول اولیه مدیریت شهری است. این که چگونه کارکردهای یک رودخانه خشک شده یا کم آب، نادیده گرفته می شود ، شاید در نگاه نخست اهمیت زیادی نداشته باشد اما همین رودخانه ظاهرا کم اهمیت هنگام بارش باران ،نقش ویژه ای در هدایت روان
آب ها و جلوگیری از خسارت مالی و جانی در مناطق اطراف خود دارد.
آغاز ماجرا
۲ روز قبل تصاویری از آسفالت کردن بخشی از رودخانه داخل شهر الیگودرز منتشر شد که واکنشهای گسترده ای را به دنبال داشت.
درپی تشدید نگرانی مردم و کارشناسان از این اقدام ، شهردار الیگودرز به بیان توضیحاتی پرداخت . محمد لطفی میانجایی با اشاره به اجرای طرح ساماندهی بستر رودخانه این شهر در قالب آسفالت اظهار داشت: رودخانه الیگودرز در گذشته به دلیل وجود رسوبات، لجن و مشکلات بهداشتی به یکی از معضلات شهری تبدیل شده بود، اما با انجام مطالعات کارشناسی و اجرای اقدامات زیرساختی، امروز این محدوده به فرصتی برای توسعه شهری تبدیل شده است.
وی اظهار داشت: خودم از اهالی الیگودرز هستم و در سالهای گذشته به عنوان عضو شورای اسلامی شهر و سپس شهردار، از نزدیک با مشکلات این رودخانه آشنا هستم ؛ مطالعات مربوط به ساماندهی و آسفالت آن از حدود دو دهه قبل آغاز شده است.
شهردار الیگودرز افزود: بررسیهای کارشناسی نشان داد که این رودخانه علاوه بر اینکه یک ظرفیت شهری است، در شرایطی میتواند به یک تهدید پایدار تبدیل شود؛ چراکه وجود رسوبات، لجن و وضعیت نامناسب بهداشتی، مشکلاتی را برای شهروندان ایجاد کرده بود.
وی با اشاره به اقدامات انجام شده برای کنترل آبهای سطحی تصریح کرد: در فاصله حدود ۵کیلومتری بالادست شهر، با اجرای طرحهای کنترل آب و احداث سد، روانآبها مدیریت شده است و از بابت سیلاب و طغیان نگرانی وجود ندارد.
شهردار الیگودرز ادامه داد: رودخانه الیگودرز در ۲ دهه گذشته فاقد آب دائمی بوده و آبی که اکنون در برخی مواقع مشاهده میشود، ناشی از روانآبهای سطحی شهر است که با ایجاد ۲ کانال در ضلع شمالی و جنوبی رودخانه، مدیریت و هدایت شده است.
لطفی میانجایی با بیان این که آسفالت با هدف ساماندهی شهری و استفاده بهینه از ظرفیت موجود اجرا شده است، گفت: طی ۲۰سال گذشته در مقاطع مختلف، فاصله بین پلهای موجود روی رودخانه آسفالت شد و امروز شاهد بهرهبرداری از این فضاها هستیم.
وی افزود: در فضای مجازی ممکن است برخی انتقادها مطرح شود، اما واقعیت این است که این موضوع یک تصمیم کارشناسی بوده و بر اساس مطالعات انجامشده و تجربه شهرهای دیگر اجرا شده است.
شهردار الیگودرز با اشاره به تجربه شهرهایی مانند قم در استفاده از ظرفیت رودخانههای شهری گفت: در بسیاری از شهرها، رودخانهها پس از ساماندهی به فضاهای شهری تبدیل شدهاند و ما نیز از این تجربیات استفاده کردیم.
لطفی، حذف رودخانه شهری و آسفالت کردن آن را یک فرصت بزرگ دانست و بدون اشاره به علت عدم اقدام لازم جهت رفع آلودگی های این رودخانه نیمه خشک طی سال های گذشته گفت: با توجه به کنترل آبهای بالادست و وجود سازههای مدیریت سیلاب، جای نگرانی وجود ندارد و این فضا میتواند در کنار حفظ ایمنی، به نیازهای مختلف شهری پاسخ دهد.
توقف عملیات آسفالت
بنا بر این گزارش، ساعاتی پس از اظهارات شهردار الیگودرز، مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان از توقف عملیات آسفالت بستر رودخانه این شهر خبر داد و گفت: اجرای عملیات عمرانی در بستر این رودخانه بدون هماهنگی و اخذ مجوز از شرکت آب منطقهای انجام شده است و ادامه عملیات تا تعیین تکلیف فنی متوقف میشود.
علیرضا کاکاوند اظهار داشت: هرگونه مداخله در بستر رودخانه و مسیر عبور روان آب و سیلاب در چنین محدودهای باید مبتنی بر مطالعات هیدرولوژیک، هیدرولیکی، زیستمحیطی و ضوابط قانونی باشد .
وی افزود: مطابق تبصرههای ذیل ماده ۲قانون توزیع عادلانه آب، هرگونه دخل و تصرف در بستر رودخانهها و مسیلها نیازمند اخذ مجوز از وزارت نیرو است و این موضوع در آییننامه مربوط به بستر و حریم رودخانهها، انهار، مسیلها، مردابها، برکههای طبیعی و شبکههای آبرسانی، آبیاری و زهکشی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
کاکاوند با استناد به مواد ۱۱، ۱۲و ۱۳آییننامه تعیین حد بستر و حریم رودخانهها گفت: تصمیمگیری درباره مسیلها و بسترهای واقع در محدوده شهرها نیز با رعایت ضوابط وزارت نیرو و هماهنگی شرکت آب منطقهای انجام میشود و مطابق ماده ۱۳این آییننامه، شهرداریها و سایر دستگاههای دولتی پیش از اجرای طرحهای خود باید بستر و حریم رودخانه را استعلام و موافقت کتبی وزارت نیرو را اخذ کنند.
سد حوضیان، خطر سیلاب را منتفی نمیکند
مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان در واکنش به استدلال مطرحشده مبنی بر این که وجود سد حوضیان در بالادست، خطر سیلاب رودخانه الیگودرز را منتفی میکند، افزود: وجود سد میتواند در مدیریت بخشی از روان آب و سیلاب نقش مؤثری داشته باشد، اما با توجه به تأثیر روان آبهای حاصل از بارش در محدوده شهری، آبراهههای فرعی، مسیلها، بارشهای کوتاهمدت و شدید و شرایط بهرهبرداری و ظرفیت سازههای کنترل سیلاب، موضوع نیازمند بررسیهای کاملتری است که در دست اقدام است.
کاکاوند ادامه داد: ارزیابی ایمنی بر مبنای دورههای بازگشت سیلاب، ظرفیت واقعی مسیر عبور آب، شرایط بحرانی و سناریوهای بارش حدی انجام میشود.در عین حال، پوشاندن کف بستر با مصالح نفوذناپذیر میتواند بر سرعت جریان، ظرفیت عبور روان آب، الگوی فرسایش و رسوبگذاری، تغذیه آب زیرزمینی و رفتار جریان در زمان بارشهای شدید اثرگذار باشد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای لرستان تأکید کرد: مدیریت صحیح رودخانه شهری باید میان اهداف بهداشتی، زیباسازی، توسعه شهری، ایمنی در برابر سیلاب و حفظ کارکردهای طبیعی رودخانه توازن ایجاد کند.
شما چه نظری دارید؟